รู้นอกเล่ม

วางแผนเพื่อผลิตสินค้าและบริการสู่ความยั่งยืน

กระบวนการผลิต การกระจายสินค้าและบริการสู่ผู้บริโภค รวมทั้งพฤติกรรมของผู้บริโภคเองก็ล้วนมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสังคมไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ทำให้ผู้บริโภคเริ่มให้ความสำคัญกับการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืนมากขึ้น ภาคธุรกิจจึงจำเป็นต้องปรับตัวโดยกำกับดูแลให้สินค้าและบริการสามารถตอบสนองความต้องการพื้นฐานและช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตที่ดีโดยใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างคุ้มค่า ลดการใช้วัตถุดิบที่เป็นพิษต่อผู้บริโภคและสิ่งแวดล้อม เกิดเป็นของเสียและมลพิษให้น้อยที่สุดทั้งในขั้นตอนของการผลิต การขนส่ง และการใช้งาน อย่างไรก็ตามแม้จะมีการนำแนวคิดนี้มาพิจารณาประกอบการจัดทำแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ นับตั้งแต่ฉบับที่  9 (พ.ศ. 2545-2549) เป็นต้นมา แต่ก็ยังมีองค์กรธุรกิจในประเทศไทยจำนวนมากที่ไม่ได้สนับสนุนการวิจัยและการพัฒนาในด้านนี้เท่าที่ควร

การส่งเสริมการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืนนั้นต้องดำเนินการอย่างเป็นระบบและอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องในทุกขั้นตอนของห่วงโซ่อุปทาน รวมถึงผู้บริโภคที่ต้องปรับเปลี่ยนทัศนคติและพฤติกรรมของตนด้วย ซึ่งหากทำได้ นอกจากจะเป็นการอนุรักษ์และเสริมสร้างคุณภาพของสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติแล้ว องค์กรธุรกิจเองก็จะได้รับประโยชน์หลายด้าน เช่น ช่วยผลักดันให้มีการพัฒนาและสร้างสรรค์นวัตกรรมเพื่อความยั่งยืน เพื่อนำมาสนับสนุนการดำเนินธุรกิจ ช่วยสร้างเสริมภาพลักษณ์ที่ดีและความน่าเชื่อถือขององค์กร ช่วยลดต้นทุนจากการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและสร้างมูลค่าเพิ่มให้สินค้าและบริการ ช่วยเปิดตลาดให้กว้างขวางขึ้น รวมทั้งอาจนำไปสู่การพัฒนาโมเดลธุรกิจใหม่ๆ อันจะช่วยสร้างรายได้ให้แก่องค์กรได้อย่างดีเยี่ยม

หนึ่งในแนวทางสำคัญที่จะช่วยให้ธุรกิจประสบความสำเร็จในการพัฒนาสินค้าและบริการเพื่อความยั่งยืน คือ กระบวนการผลิตที่ต้องคำนึงถึงการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมตลอดวงจรอายุของผลิตภัณฑ์ (Life Cycle Approach) อันประกอบด้วย 6 กระบวนการหลัก คือ การวางแผน การพัฒนาผลิตภัณฑ์ การผลิต การกระจายสินค้า/บริการสู่ตลาด การใช้งาน และการสิ้นอายุการใช้งาน

การวางแผนพัฒนาสินค้า/บริการเพื่อความยั่งยืนนั้น มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อลดผลกระทบตลอดอายุการใช้งาน สร้างเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อมและสังคม และสร้างผลตอบแทนทางเศรษฐกิจได้ ในขณะที่การพัฒนาผลิตภัณฑ์นั้น ต้องมีการวิเคราะห์ความต้องการของตลาด กำหนดแนวคิด ออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ใช้วัตถุดิบที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม มีขนาดและน้ำหนักที่เหมาะสมกับการขนส่งและการกระจายสู่ตลาด รวมทั้งมีอายุการใช้นานที่ยาวนาน จากนั้นจึงพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบและทดลองใช้เพื่อให้แน่ใจว่าผลิตภัณฑ์ดังกล่าวสามารถใช้งานตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคและสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ด้านความยั่งยืน รวมทั้งเพื่อประเมินความเสี่ยงและปัญหาที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

เมื่อเข้าสู่กระบวนการผลิตจริง นอกจากจะเลือกใช้วัตถุดิบที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุดแล้ว ยังต้องคำนึงถึงการจัดสรรผลประโยชน์อย่างเท่าเทียมและเป็นธรรม โดยเฉพาะกับชุมชนท้องถิ่นซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของวัตถุดิบนั้นๆ ด้วย ตลอดกระบวนการผลิตต้องใช้ทรัพยากรและพลังงานอย่างคุ้มค่า มีประสิทธิภาพ และก่อให้เกิดของเสียน้อยที่สุด บริษัทผู้ผลิตอุปกรณ์สารกึ่งตัวนำรายใหญ่ของประเทศอย่างเอ็นเอ็กซ์พี ไทยแลนด์ สามารถนำของเสียจำนวนมหาศาลที่เกิดจากกระบวนการผลิตซึ่งเป็นแร่มีค่า เช่น เงินและทอง เป็นส่วนประกอบ ไปผ่านกระบวนการคัดแยกเพื่อสกัดแร่มีค่านำกลับมาใช้ใหม่ ในขณะที่ของเสียประเภทพลาสติกจะนำไปจำหน่ายเป็นเชื้อเพลิงให้บริษัทผลิตซิเมนต์ ช่วยลดปริมาณขยะและสร้างรายได้ให้กับบริษัทได้นับร้อยล้านบาทต่อปี เป็นตัวอย่างหนึ่งของความพยายามลดการใช้พลังงานและปริมาณของเสียจากกระบวนการผลิต

ในขั้นตอนของการกระจายผลิตภัณฑ์สู่ตลาดและผู้บริโภคนั้น ต้องพิจารณาเลือกใช้ระบบการขนส่งที่มีประสิทธิภาพ ต้นทุนต่ำ ประหยัดพลังงาน และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม แนวทางหนึ่งที่จะช่วยลดต้นทุนการขนส่งได้อย่างมากคือเลือกใช้ผู้ให้บริการขนส่งในท้องถิ่น อย่างไรก็ตาม ต้องไม่ลืมที่จะคำนึงถึงคุณสมบัติสำคัญที่ผู้บริโภคต้องการจากผลิตภัณฑ์ด้วย เช่น คุณภาพของผลิตภัณฑ์ ต้องได้รับการรักษาให้คงคุณภาพสูงสุดตลอดกระบวนการขนส่งจนถึงมือผู้บริโภค ความสะดวกในการเข้าถึงผลิตภัณฑ์ ความคุ้มค่าของผลิตภัณฑ์ ตลอดจนการให้ข้อมูลผลิตภัณฑ์ที่ถูกต้องตามความเป็นจริง โปร่งใส และสามารถตรวจสอบได้

ผลิตภัณฑ์เพื่อความยั่งยืนต้องมีอายุการใช้งานที่ยาวนาน การใช้งานต้องไม่ทำให้เกิดความสิ้นเปลืองพลังงาน และต้องบำรุงรักษาได้ง่าย ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดเจนและแพร่หลายในประเทศไทยคือผลิตภัณฑ์ที่มีฉลากประหยัดไฟเบอร์ 5    นอกจากนี้ การออกแบบผลิตภัณฑ์เพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจแบบแบ่งปัน (Sharing Economy) ยังเป็นอีกแนวทางหนึ่งที่ช่วยให้มีการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม Go-Jek ธุรกิจแอพพลิเคชั่นสำหรับจองและเรียกมอเตอร์ไซค์รับจ้างเพื่อเสนอทางเลือกให้แก่ผู้บริโภคในอินโดนีเซียซึ่งต้องเผชิญกับปัญหาการจราจรติดขัดอย่างสาหัส ได้ขยายไปให้บริการแท็กซี่ และบริการอื่นๆ เช่น บริการชอปปิ้ง บริการส่งของและอาหาร บริการทำความสะอาดบ้าน และบริการนวด ทุกบริการล้วนส่งตรงถึงลูกค้า ช่วยลดการใช้พลังงาน ทรัพยากร และสร้างรายได้ให้กับธุรกิจ จนกลายเป็นสตาร์ทอัพที่มีมูลค่าในตลาดกว่าหนึ่งพันล้านเหรียญสหรัฐรายเดียวในอินโดนีเซีย สำหรับในประเทศไทย ธุรกิจโฮมสเตย์นับเป็นตัวอย่างหนึ่งของผลิตภัณฑ์ที่สอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจแบบแบ่งปัน ทั้งยังส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงชุมชนและวัฒนธรรม กระจายรายได้สู่คนในท้องถิ่นได้อย่างแท้จริง

และในท้ายที่สุด เมื่อผลิตภัณฑ์สิ้นอายุการใช้งาน ควรมีมาตรการรองรับเพื่อลดปริมาณขยะ ไม่ว่าจะเป็นการนำกลับมาใช้ใหม่ การรีไซเคิล การซ่อมแซมหรือปรับใช้ประโยชน์ แนวทางเหล่านี้เป็นสิ่งจำเป็นที่ต้องนำมาปฏิบัติให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของธุรกิจ ตัวอย่างเช่น Interface ผู้ผลิตพรมรายใหญ่ซึ่งมีฐานการผลิตอยู่ในจังหวัดชลบุรี ที่สามารถลดปริมาณขยะประเภทพรมใช้แล้วได้ถึง 4.5 ล้านกิโลกรัมใน พ.ศ. 2559 จากการนำเส้นใยไนลอนจากพรมที่ใช้แล้วมารีไซเคิลใช้ใหม่

ทั้งนี้ การประเมินวงจรชีวิตผลิตภัณฑ์ (Life Cycle Assessment) จะช่วยให้องค์กรธุรกิจระบุได้ว่าขั้นตอนใดในสายการผลิตที่มีการใช้วัตถุดิบ ทรัพยากร กำลังคน และพลังงานมากเกินจำเป็น ขั้นตอนใดที่ก่อให้เกิดผลกระทบกับสิ่งแวดล้อมและชุมชนในระดับสูง เพื่อกำหนดแนวทางและมาตรการแก้ไขที่เหมาะสม โดยอาจใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัยเข้ามาช่วยในการแก้ปัญหา

เรียนรู้แนวโน้มและทิศทางของสินค้าและบริการเพื่อความยั่งยืนผ่านมุมมองของ John Thøgersen ศาสตราจารย์ด้านจิตวิทยาเศรษฐศาสตร์แห่ง Aarthus University ประเทศเดนมาร์ก รวมทั้งแนวปฏิบัติเพื่อสร้างความยั่งยืนในกระบวนการผลิตและบริโภคสินค้าและบริการของธุรกิจชั้นนำของประเทศ เช่น เอสซีจี และสยามดิสคอฟเวอรี่ส์ ได้จากบทความ Products and Services ใหนังสือ THAILAND’S SUSTAINABLE BUSINESS GUIDE

รู้นอกเล่ม

“เด็กเรียนรู้ เด็กรู้ทัน เด็กสร้างสรรค์”
ปลูกฝังด้วยแนวคิด “คิด พูด ทำ อย่างพอเพียง”
“หลักนิติธรรม” เป็นเครื่องมือในการครองแผ่นดินเพื่อนำไปสู่ประโยชน์สุข
“ปรัชญาพอเพียง” สู่ “หลักนิติธรรม” สร้างรากฐาน เสริมภูมิคุ้มกันเยาวชน สู่การพัฒนาประเทศที่ยั่งยืน