รู้นอกเล่ม

ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงขับเคลื่อนการศึกษา

สังคมไทยมีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วตามเทคโนโลยีที่พัฒนาไปตามยุคสมัย โดยในปัจจุบัน ประชาชนมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นจากศักยภาพในการแข่งขันของประเทศที่สูงขึ้น สามารถเข้าถึงการศึกษาและเทคโนโลยี และได้รับโอกาสที่เท่าเทียมทางสังคมมากขึ้น หากสิ่งที่ยังเป็นปัญหาต้องแก้ไขก็ยังคงมีอยู่ ดังเช่นปัญหาสิ่งแวดล้อม ปัญหาช่องว่างการพัฒนาระหว่างสังคมเมืองและสังคมชนบท และที่น่าห่วงใยอย่างยิ่งก็คือ ปัญหาด้านค่านิยมและศีลธรรม เช่น อาชญากรรม ยาเสพติด หนี้สิน และการคอร์รัปชั่น

ปัญหาเหล่านี้อาจบรรเทาลงได้ด้วยการปลูกฝังบ่มเพาะเด็กและเยาวชนในปัจจุบันให้มีจิตสำนึกและ อุปนิสัยที่พอเพียง (Sufficiency Mindset and Behavior) ด้วย “อุปนิสัยที่พอเพียง” นั้นเป็นพฤติกรรมที่แสดงออกถึงการวิเคราะห์ตนเอง การตัดสินใจและปฏิบัติอย่างสมเหตุสมผล มีความพอเหมาะพอดีกับอัตภาพของตนเอง มีความรอบคอบ ไม่ประมาท คิดถึงความเป็นไปได้ของสถานการณ์ที่จะเกิดขึ้น เตรียมพร้อมรับกับการเปลี่ยนแปลง รวมถึงการกระทำที่ไม่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนต่อตนเอง ต่อผู้อื่น และเห็นคุณค่าของการอยู่ร่วมกันในสังคม ซึ่งจะเกิดขึ้นได้ก็เมื่อผู้ปฏิบัติต้องมีแนวทางการปฏิบัติตนตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
อันประกอบไปด้วย 3 ห่วง คือ หลักความพอประมาณ มีเหตุผล และมีภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี บนพื้นฐาน 2 เงื่อนไข ได้แก่ การใช้ความรู้อย่างรอบรู้ รอบคอบ ระมัดระวัง และมีคุณธรรม เพื่อเตรียมความพร้อมที่จะรับต่อการเปลี่ยนแปลงทั้งด้านวัตถุ สังคม สิ่งแวดล้อม และวัฒนธรรม

จึงนำไปสู่การขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านการศึกษา อันเป็นการดำเนินการส่งเสริมและสนับสนุนให้บุคลากรในภาคการศึกษาทุกระดับ น้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ในชีวิตประจำวันและการปฏิบัติภารกิจ ทั้งในการบริหารการศึกษา การบริหารงบประมาณการศึกษา การจัดการสถานศึกษา การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ การจัดกิจกรรมนักเรียน เพื่อให้เกิดกระบวนการปรับเปลี่ยนวิธีคิดและวิถีปฏิบัติจนเป็นวิถีชีวิตของเด็กและเยาวชน ตลอดจนเจ้าหน้าที่และบุคลากรของสถานศึกษาทุกระดับ

หนึ่งในผลงานอันเป็นรูปธรรมของรัฐบาลในการส่งเสริมการขับเคลื่อนของเศรษฐกิจพอเพียงด้านการศึกษา คือ การจัดตั้งคณะอนุกรรมการขับเคลื่อนเศรษฐกิจพอเพียง สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ซึ่งภายใต้คณะอนุกรรมการฯ ได้มีการจัดตั้งคณะทำงานขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านการศึกษา โดยร่วมมือกับกระทรวงศึกษาธิการ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) และโครงการวิจัยเศรษฐกิจพอเพียง สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ ในการดำเนินงานขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเข้าสู่สถานศึกษา มาตั้งแต่ พ.ศ. 2549 และได้ผลผลิตคือ กรอบเนื้อหาในการจัดกิจกรรมเรียนรู้ “หลักเศรษฐกิจพอเพียง” ของแต่ละช่วงชั้น และตัวอย่างแผนการจัดการเรียนรู้ที่บูรณาการ “ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” ทุกระดับชั้นและทุกสาระการเรียนรู้ เผยแพร่ไปยังสถานศึกษาทั่วประเทศ

อีกทั้งมีการประกาศใช้ “หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551” ซึ่งมีการยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเป็น 1 ใน 5 เป้าหมายของหลักสูตร หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงจึงได้รับการเผยแพร่ในสถานศึกษาในวงกว้างอย่างต่อเนื่อง และมีการขยายผลเพิ่มเติมใน พ.ศ. 2557 โดยคณะทำงานฯ ได้จัดตั้งศูนย์สถานศึกษาพอเพียง มูลนิธิยุวสถิรคุณ เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งในการผลักดันปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเข้าสู่สถานศึกษาต่างๆ ทั่วประเทศ มีการคัดเลือกสถานศึกษาพอเพียงเพื่อให้เป็นแบบอย่างของสถานศึกษาอื่นๆ ได้ รวมทั้งมีการพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้เกี่ยวกับการพัฒนาตามแนวพระราชดำริ หลักการทรงงานและการปฏิบัติตนตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ตลอดจนสนับสนุนภาคีเครือข่ายในการพัฒนาโรงเรียนทั่วไปให้ประเมินผ่านเป็นสถานศึกษาพอเพียง

สถานศึกษาพอเพียงนั้นเป็นสถานศึกษาที่น้อมนำปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเข้ามาเป็นหลักการในการบริหารจัดการสถานศึกษาในทุกมิติ ทั้งในด้านนโยบาย งบประมาณ บุคลากร สถานที่ และชุมชนสัมพันธ์ มีการจัดการเรียนการสอนที่สอดแทรกกระบวนการปลูกฝังปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในทุกกลุ่มสาระการเรียนรู้ และทุกระดับชั้น มีการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนที่หลากหลายและสอดคล้องกับบริบทและภูมิสังคมของสถานศึกษา มีการพัฒนาบุคลากรของสถานศึกษาให้ได้เรียนรู้และพัฒนาตน รวมทั้งมีสภาะแวดล้อมที่เอื้อต่อการบ่มเพาะอุปนิสัย อยู่อย่รางพอเพียง เช่น ความสะอาด ร่มรื่น ปลอดภัย มีฐานการเรียนรู้ที่ใช้ทรัพยากรอย่างประหยัดและคุ้มค่า เป็นต้น

ในปัจจุบันมีสถานศึกษาที่ได้รับการประเมินเป็นสถานศึกษาพอเพียง รวมทุกสังกัดทั่วประเทศทั้งสิ้น 21,126 แห่ง สถานศึกษาพอเพียงที่มีผลการปฏิบัติที่เป็นเลิศ (Best Practice) 398 แห่ง และศูนย์การเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านการศึกษาพอเพียง 121 แห่ง และมีแนวโน้มที่จะมีสถานศึกษาเข้าร่วมเป็นสถานศึกษาพอเพียงมากยิ่งขึ้น เพื่อนำไปสู่ความมั่นคงถาวรของสังคมและประเทศชาติต่อไป

 

อ้างอิง:

1. ดร.ปรียานุช ธรรมปิยา. ศูนย์สถานศึกษาพอเพียง มูลนิธิยุวสถิรคุณ. การขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ด้านการศึกษา (พ.ศ. 2549-พ.ศ. 2557). กรุงเทพฯ : บริษัท ศูนย์การพิมพ์เพชรรุ่ง จำกัด. พิมพ์ครั้งที่ 2, 2558.

2. มูลนิธิสยามกัมมาจล, ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด (มหาชน). ตัวอย่างการจัดการเรียนรู้เพื่อเสริมสร้าง อุปนิสัย “พอเพียง”. กรุงเทพฯ : บริษัท อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2558. หน้า 11. 

รู้นอกเล่ม

ธนาคารโลกชี้ไทยอยู่ในกลุ่มประเทศมั่งคั่งอย่างก้าวหน้า (Progressive Prosperity)
Thinking, Fast and Slow – การตัดสินใจที่ถูกต้องเกิดจากการคิดแบบสัญชาตญาณผสานการใช้วิจารณญาณ
Influencer: The New Science of Leading Change
The Visionary ถอดรหัสกษัตริย์ผู้มองเห็นอนาคต